Efnisorð

  • Þunglyndi

Stutt lýsing

  • Tegund: Sjálfsmat – fullorðnir
  • Fjöldi atriða: 9
  • Metur: Þunglyndiseinkenni síðastliðnar tvær vikur. Atriðin byggja á greiningarskilmerkjum alvarlegrar geðlægðar í DSM-5
  • Svarkostir: Raðkvarði með fjórum fullmerktum svarkostum frá 0 (alls ekki) til 3 (nánast alla daga)
  • Heildarskor: Skor fyrir hvert atriði eru lögð saman til að fá heildarskor á bilinu 0–27 þar sem hærra skor vitnar um alvarlegri þunglyndiseinkenni

Íslensk þýðing

  • Nýjasta útgáfa listans, sú sem hlekkjuð er að neðan, er endurbætt útgáfa af þeirri frá 2005, gerð af Kristínu Huldu Kristófersdóttur og.fl.8
  • Matstækið var fyrst þýtt árið 2005 af Agnesi Agnarsdóttur, Engilberti Sigurðssyni, Hafrúnu Kristjánsdóttur, Jóni Friðriki Sigurðssyni og Pétri Tyrfingssyni. Öll þýddu listann hvert í sínu lagi og svo sameinuðu þau útgáfurnar. Listinn var svo bakþýddur af Jakobi Smára. Endurbætur voru gerðar á upprunalegu þýðingunni árið 2014. Þá þýddi Auður Sjöfn Þórisdóttir matstækið upp á nýtt og Andri S. Björnsson samræmdi þá þýðingu og þýðinguna frá árinu 2005 í eina lokaútgáfu

Próffræðilegir eiginleikar

Áreiðanleiki: 
[Þýðing frá 2005] Í nemendaverkefnum hefur inni áreiðanleiki verið α = 0,84 í úrtaki heilsugæslusjúklinga1,2, α = 0,84 í almennu úrtaki4 og α = 0,84 í úrtaki nemenda.5 

[Þýðing frá 2014] Í nemendaverkefnum hefur innri áreiðanleiki verið α = 0,90 í úrtaki einstaklinga með félagsfælni3 og α = 0,72 í almennu úrtaki.3 Í rannsókn Andra ofl.6 var innri áreiðanleiki í úrtaki einstaklinga með félagsfælni α = 0,87 og í almennu úrtaki α = 0,66.

Réttmæti: 
[Þýðing frá 2005] Í nemendaverkefnum hefur réttmæti verið kannað með því að skoða fylgni við skor á öðrum matstækjum í úrtaki heilsugæslusjúklinga: BDI-II (r = 0,80), BAI (r = 0,57), CORE-OM heildarkvarði (r = 0,81) og QOLS (r = -0,65);1 í almennu úrtaki: GAD-7 (r = 0,75), SWLS (r = 0,57), kvarði sem metur heilsutengdar áhyggjur (r = 0,35) og sem metur hamingju (r = -0.49);4 og í úrtaki nemenda: GAD-7 (r = 0,68), PSWQ (r = 0,58), HADS-A (r = 0,64), HADS-D (r = 0,58) og SPS (r = 0,44).5 Leitandi þáttagreining í sama nemendaúrtaki gaf til kynna einn þátt. Þáttahleðslur voru á bilinu 0,57 til 0,77 en dreifing í atriðum og heildarskori var verulega jákvætt skekkt. ROC greining hefur einnig verið framkvæmd sem leiddi í ljós að hinn hefðbundni skimunarþröskuldur (=> 10) hefði næmi = 0,82, sértækni = 0,77, PPV = 0,75 og NPV = 0,83 borið saman við þunglyndisgreiningu á MINI geðgreiningarviðtalinu.1 Staðfestandi þáttagreining í úrtaki heilsugæslusjúklinga sýndi fram á eins-þáttar líkan með ásættanleg mátgæði.2 Staðlaðar þáttahleðslur voru á bilinu 0,43 til 0,87. Í sama verkefni var framkvæmd IRT greining (svarferlalíkan) sem leiddi í ljós að aðgreining á milli tveggja miðju svarkostanna var ekki viðunandi í flestum atriðum. Flest atriðin höfðu miðlungs til mikið aðgreiningargildi en atriði nr. 3 (svefntruflanir) greindi illa á milli svarenda með misalvarleg þunglyndiseinkenni. Að lokum var ROC greining framkvæmd (AUC = 0,83) sem leiddi í ljós að hinn hefðbundni skimunarþröskuld (=> 10) hefði næmi = 0,75 og sértækni = 0,78 borið saman við MINI þunglyndisgreiningu. Vænlegasti skimunarþröskuldurinn samkvæmt viðmiðum Youdens var => 11 (næmi = 0,73 og sértækni = 0,81). 

[Þýðing frá 2014] Réttmæti var kannað í rannsókn Andra ofl.6 með því að bera saman meðalskor á PHQ-9 í úrtaki einstaklinga með félagsfælni (n = 56) og í almennu úrtaki einstaklinga án allra geðraskana (n = 54). Niðurstöður gáfu til kynna að einstaklingar með félagsfælni höfðu að jafnaði hærri skor á PHQ-9 (M = 10,75) heldur en einstaklingar í almenna úrtakinu (M = 2,08). Aðfallsgreining hlutfalla var einnig framkvæmd þar sem hærri skor á PHQ-9 tengdust hærri hlutfallslíkum á að vera með þunglyndisgreiningu samkvæmt MINI (líkindaaukning á bilinu 22%–66% miðað við 95% öryggi).

[Þýðing frá 2005] Eiginleikar PHQ voru kannaðir með Mokken greiningu í úrtaki af heilsugæslu og með ítarviðtölum í úrtaki rúmlega 50 einstaklinga.7 Mokken greining leiddi í ljós að skölunarstuðlar atriðapara voru allir jákvæðir á bilinu 0,22 til 0,74. Samskonar stuðlar stakra atriða voru á bilinu 0,30 (atriði 3) til 0,52 (atriði 4), og aðeins 2 atriði höfðu stuðul yfir Hi = 0,50 sem oft er miðað við sem lágmark. Skölunarstuðull listans í heild reyndist vera H = 0,43, en það telst vitna um meðal sterkan skala ef viðmið Mokkens eru notuð. Eiginleikar atriða og mögulega skýringar á lágum skölunarstuðlum voru kortlögð með ítarviðtölum meðal fólks með og án sögu um þunglyndi. Viðtölin leiddu í ljós vandamál tengd aðferðafræði, vandamál vegna skörunar einkenna og vandkvæða vegna íslenskra þýðinga atriða. Í fyrsta lagi spyrja 8 af 9 atriðum um fleiri en eitt einkenni (double barreled), sem samkvæmt viðmælendum olli erfiðleikum við svörun. Í öðru lagi áttu margir svarendur erfitt með að miða bara og aðeins við síðustu 2 vikur, og með að taka afstöðu til þess "hversu oft" á þessu tímabili einkenni hefðu verið til staðar. Í þriðja lagi komu fram erfiðleikar með skilning í 8 af 9 atriðum. Í 5 atriðum voru gerðar athugasemdir við skörun einkenna við raskanir aðrar en þunglyndi, sem gefur til kynna að svarendur kunni að greina frá einkennum sem eru listuð á PHQ en eru tilkomin vegna annarra andlegra eða líkamlegra kvilla. Að lokum voru gerðar athugasemdir við þýðingar í atriðum 3, 4, 6 og 8, sem sennilega áttu þátt í erfiðleikum með skilning sem þátttakendur greindu frá. 

Ályktun rannsakanda er að summuskor á PHQ-9 beri að nota með varúð, hvort sem um ræðir notkun í rannsóknum eða klíník.7 Fyrir ítarlega umræðu um stök atriði og mögulegar endurbætur, sjá umræður í grein Kristínar og félaga. 

[Þýðing frá 2024] Listinn var aðlagaður í samræmi við niðurstöður greininga Kristínar og félaga.7,8 Eiginleikar endurbættrar þýðingar voru kannaður með Mokken greiningu. Niðustöður sýndu skölunarstuðla atriðapara á bilinu 0,31 til 0,76, þ.e. að jafnaði hærri en áður. Samskonar stuðlar stakra atriða voru á bilinu 0,45 (atriði 3, eins og áður) til 0,62 (atriði 2), að jafnaði hærri. 7 atriði höfðu stuðul yfir Hi = 0,50, mun fleiri en áður. Skölunarstuðull listans í heild reyndist vera H = 0,55, mun hærri en áður, og telst sú niðurstaða vitna um sterkan skala. Ályktun höfunda er að endurbætt þýðing PHQ-9 hafi betri próffræðilega eiginleika en sú upphaflega frá 2005, þó ekki sé hægt að útiloka að aðrir þættir en breytt þýðing hafi haft minniháttar áhrif (s.s. annað úrtak). Fyrir nákvæma útlistun á breytingunum, sjá grein Laufeyjar, Kristínar og félaga.8

Heimildir

Upprunaleg heimild:

  • Kroenke, K., Spitzer, R. L., & Williams, J. B. W. (2001). The PHQ-9: Validity of a brief depression severity measure. Journal of General Internal Medicine, 16(9), 606–613. https://doi.org/10.1046/j.1525-1497.2001.016009606.x

Próffræðigreinar:

  • 6. Andri S. Björnsson, Karen Jónsdóttir, Signý Sigurðardóttir, Inga Wessman, Ólafía Sigurjónsdóttir, Auður S. Þórsdóttir, Jóhann P. Harðarson & Guðmundur Arnkelsson. (2018). Próffræðilegir eiginleikar Sheehan Disability Scale, Quality of Life Scale og Patient Health Questionnaire í íslenskri þýðingu. Sálfræðiritið, 23, 91–100. https://www.salfraediritid.is/sal1/timarit/salfraediritid2018.pdf
  • 7. Kristófersdóttir, K. H., Kristjánsdóttir, H., Asgeirsdottir, R. L., Karlsson, T., Vésteinsdóttir, V., & Thorsdottir, F. (2024). Investigating the PHQ-9 With Mokken Scale Analysis and Cognitive Interviews. Assessment, 31(6), 1332-1355. 
    https://doi.org/10.1177/10731911231216961 
  • 8. Jóns, L. Ó., Kristófersdóttir, K. H., Vésteinsdóttir, V., Kristjánsdóttir, H., Karlsson, T., & Thorsdottir, F. (2026). Lost in translation? Not anymore: a Mokken scale analysis of the revised Icelandic translation of the PHQ-9. Nordic Psychology, 1–24. https://doi.org/10.1080/19012276.2026.2615958

Dæmi um birtar greinar:

  • Jónsdóttir, M. K., Kristófersdóttir, K. H., Runólfsdóttir, S., Kristensen, I. S. U., Sigurjónsdóttir, H. Á., Claessen, L. Á. E., & Kristjánsdóttir, H. (2021). Concussion among female athletes in Iceland: Stress, depression, anxiety, and quality of life. Nordic Psychology, 1–17. https://doi.org/10.1080/19012276.2021.2004916
  • Saevarsdottir, K. S., Hilmarsdottir, H. Ý., Magnúsdóttir, I., Hauksdóttir, A., Thordardottir, E. B., Gudjónsdóttir, Á. B., Tomasson, G., Rúnarsdóttir, H., Jónsdóttir, H. L., Gudmundsdóttir, B., Pétursdóttir, G., Petersen, P. H., Kristinsson, S. Y., Love, T. J., Hansdóttir, S., Hardardóttir, H., Gudmundsson, G., ... Valdimarsdottir, U. (2021). Illness severity and risk of mental morbidities among patients recovering from COVID-19: A cross-sectional study in the Icelandic population. BMJ Open, 11(7), e049967. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-049967
  • Tahtinen, R., Kristjansdottir, H., Olason, D. T., & Morris, R. (2021). What lies beneath: Exploring different depressive symptoms across selected risk factors in Icelandic team sport athletes. Journal of Clinical Sport Psychology, 15(1), 54–79. https://doi.org/10.1123/jcsp.2020-0040
  • Smari, U. J., Valdimarsdottir, U. A., Aspelund, T., Hauksdottir, A., Thordardottir, E. B., Hartman, C. A., Andell, P., Larsson, H., & Zoega, H. (2023). Psychiatric comorbidities in women with cardiometabolic conditions with and without ADHD: a population-based study. BMC Medicine, 21(1), 450. https://doi.org/10.1186/s12916-023-03160-7

Nemendaverkefni:

  • 1. Valdís Eyja Pálsdóttir. (2007). Réttmæti sjálfsmatskvarðans Patient Health Questionnaire (PHQ) gagnvart geðgreiningarviðtalinu Mini International Neuropsychiatric Interview (MINI) við að greina geðraskanir hjá heilsugæslusjúklingum [óútgefin BA ritgerð]. Háskóli Íslands.
  • 3. Karen Jónsdóttir & Signý Sigurðardóttir. (2016). Próffræðilegir eiginleikar íslenskra þýðinga á Sheehan Disability Scale, Quality of Life Scale og The Patient Health Questionnaire [óútgefin BS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/24874
  • 4. Freyja Ágústsóttir & Sara Daníelsdóttir. (2018). The psychometric properties of the Patient Health Questionnaire (PHQ-9) in a sample of individuals 40 years and older from the Icelandic population [óútgefin BS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/30616
  • 5. Hrafnhildur Snæbjörnsdóttir. (2018). Psychometric properties of the Icelandic versions of Generalized Anxiety Disorder-7 (GAD-7) and Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) [óútgefin MSc ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/31243
  • 2. Kristín Hulda Kristófersdóttir. (2020). The validity of PHQ-9 as a screener and to assess depression severity [óútgefin MS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/35872
  • Hlynur Hreinsson. (2022). Prevalence of overall and specific depressive symptoms : a comparison between athletes and non-athletes [óútgefin BA ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/41983
  • Lísa Hafliðadóttir. (2023). Association between dietary patterns, symptoms of depression and self-rated health in adults in Iceland. The Saga Cohort pilot study [óútgefin MS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/43385
  • Ester María Ólafsdóttir. (2024). Internet-based cognitive therapy for depression : treatment efficacy and dropout  [óútgefin MSc ritgerð]. Skemman. https://hdl.handle.net/1946/47722 

Reglur um notkun

Aðrar útgáfur

  • PHQ-2
  • PHQ-8

Síðast uppfært

  • 3/2026
Deila