Efnisorð

  • ADHD
  • Börn

Stutt lýsing

  • Tegund: Mat annarra – foreldri metur barn
  • Fjöldi atriða: 18
  • Metur: Einkenni ADHD (athyglisbrestur, ofvirkni og hvatvísi) hjá börnum í almennu þýði miðað við greiningarskilmerki DSM-5. Foreldrar eru beðnir um að bera börn sín saman við jafnaldra m.t.t. þeirrar hegðunar / einkenna sem atriði greina frá. Miðað við síðastliðna sex mánuði
  • Svarkostir: Sjö punkta fullmerktur raðkvarði frá -3 (langt fyrir neðan meðallag) til 3 (langt yfir ofan meðallag)
  • Heildarskor: Heildarskor má reikna með því að taka meðaltal af stigum allra atriða. Skor eru þá á bilinu 0–18 þar sem hærri vitna um minni einkenni (jákvæðari samanburð við jafnaldra). 

Íslensk þýðing

  • Jóhanna Cortes Andrésdóttir sálfræðingur, yfirfarinn af Heiðu Maríu Sigurðardóttur og félögum1

Próffræðilegir eiginleikar

Áreiðanleiki: Í úrtaki foreldra 4. bekkinga reyndust atriði hafa fylgni við heildarskor á bilinu r = 0,43–0,97 og innri áreiðanleika α = 0,96 (athuga þó mjög smátt úrtaki, n = 20).1 Þessi úrvinnsla hefur verið endurtekin í einu nemendaverkefni2 í úrtaki foreldra 2., 5., 8., og 10. bekkinga. Áreiðanleikinn var nánast sá sami (α = 0,95) en breytileiki í fylgnistuðlum atriða við heildarskor var minni (r = 0,54–0,87) (athugið einnig smátt úrtak, n = 33). Í nýju nemendaverkefni reyndist innri áreiðanleiki α = 0,96.3 

Réttmæti: Niðurstöður meginhlutagreiningar í úrtaki foreldra 4. bekkinga (n = 20)1 bentu til þriggja vídda (blönduð, athyglisbrestur, ofvirkni) þegar miðað var við eigingildi >1, sú lausn hafði 83% skýringargildi og samræmist víddum DSM-5. Þvinguð tveggja-vídda lausn athyglisbrests og ofvirkni / hvatvísi hafði skýringargildið 76%. Marktæk jákvæð fylgni mældist á milli skora á SWAN og mælinga á lestrarhæfni. Meginhlutagreining var endurtekin í úrtaki foreldra 2., 5., 8., og 10. bekkinga (n = 33).2 Niðurstöðu gáfu til kynna þrjár víddir miðað við eigingildi > 1, sú lausn skýrði 76% af heildarbreytileika svara. Tveggja-vídda lausn (athyglisbrestur og ofvirkni / hvatvísi) hafði einnig lægra skýringargildi en í fyrri rannsókn, eða 68%. SWAN skor spáðu þar að auki fyrir um lestrarhæfni, þ.e. fleiri einkenni ADHD tengdust verri lestrarhæfni. Niðurstöður staðfestandi þáttagreiningar í nýju nemendaverkefni sýndu best mátgæði tvenndarlíkans (e. bi-factor model) og veikar þáttahleðslur á sértæka þætti samanborið við þann almenna. Höfundur greinir frá því að tveggja þátta líkan hafi þótt meira lýsandi þótt mátgæði þess hefðu verið síðri.3 Athuga að niðurstöður bifactor greiningarinnar má túlka sem réttlætingu fyrir einu summuskori á fjölvíðum kvarða - eða vísbendingu um að undirkvarðar eigi ekki rétt á sér.

Heimildir

Upprunaleg heimild:

  • Swanson, J. M., Schuck, S., Porter, M. M., Carlson, C., Hartman, C. A., Sergeant, J. A., Clevenger, W., Wasdell, M., McCleary, R., Lakes, K., & Wigal, T. (2012). Categorical and dimensional definitions and evaluations of symptoms of ADHD: History of the SNAP and the SWAN rating scales. The International Journal of Educational and Psychological Assessment, 10(1), 51–70.

Próffræðigreinar:

  • 1. Sigurdardottir, H. M., Jonsdottir, I., Ulfarsson, L., & Birgisdottir, F. (2021). Reading fluency and ADHD symptoms: Initial testing of IS-FORM, IS-PSEUDO, and SWAN in a sample of Icelandic children. In Á. Kristjánsson, H. M. Sigurdardottir, & K. Árnason (Eds.), Sálubót: Afmælisrit til heiðurs Jörgen L. Pind (pp. 105–122). Háskólaútgáfan.

Dæmi um birtar greinar:

  • Ekkert fannst

Nemendaverkefni:

  • Logi Úlfarsson. (2019). The object of my recognition: The role of high-level vision in reading of 4th graders [óútgefin BS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/33386
  • Aðalheiður Magnúsdóttir & Ísold Gná Sigríðar Ingvadóttir. (2022). Þróun á sjálfsmatsútgáfu CEAS tilfinningakvarðans í úrtaki 8 til 16 ára barna [óútgefin BS ritgerð]. Skemman.  http://hdl.handle.net/1946/41524
  • 2. Sólrún Erlingsdóttir. (2022). The predictive value of the SWAN scale on reading fluency in a sample of Icelandic children [óútgefin MS ritgerð]. Skemman. http://hdl.handle.net/1946/41580
  • 3. Ebba Kristín Yngvadóttir. (2025). Psychometric evaluation of the Icelandic SWAN scale : a confirmatory factor analysis [óútgefin BSc ritgerð]. Skemman. https://hdl.handle.net/1946/50627  

Reglur um notkun

  • Höfundarréttarvarinn að því er talið er, en í opnum aðgangi – listann má nálgast hjá Heiðu Maríu Sigurðardóttur á heidasi@hi.is
  • Engar upplýsingar hafa fundist varðandi formlegar hæfni- / menntunarkröfur fyrir notkun

Aðrar útgáfur

  • Ekkert fannst

Síðast uppfært

  • 4/2026
Deila